Het jaar 2019 was een druk jaar voor de RGS, vanwege het vertrek van diverse vrijwilligers, de aanvulling met nieuwe vrijwilligers en het onderzoek naar de spontaan ontstane scheuren in de gevels van gemaal De Biezen. De Jaarrekening 2019 komt financieel positief uit, doch dit komt door het nog niet uitvoeren van groot onderhoud aan gemaal De Biezen. Positief is tevens dat jaarlijkse exploitatiesubsidies worden ontvangen van het Waterschap Rivierenland, de gemeente Sliedrecht en de nieuwe gemeenten Molenlanden en Vijfheerenlanden.

Ook in 2019 was sprake van een grote en zeer betrokken inzet van de vrijwilligers, gezien het aantal vrijwilligersuren voor de gemalen.

1          Vrijwilligers

De vrijwilligers op de gemalen spelen een belangrijke rol. Zij houden de gemalen in stand en ontvangen bezoekers tijdens de openingstijden, de Molen- en Gemalendagen in mei en de Open Monumentendagen in september. Door hun inzet kunnen de cultuurhistorische monumenten bewaard blijven voor het nageslacht. Vanwege deze inzet en ter bevordering van de onderlinge contacten, vond op 23 augustus een geslaagde barbecue plaats met het bestuur bij het gemaal Polder Sliedrecht, deels georganiseerd door de vrijwilligers van dit gemaal.

2          Bestuur

Het bestuur bestond op 31 december 2019 uit:

  1. De heer J. (Jan) Boele, voorzitter.
  2. De heer ing. J.A. (Hans) Klein, secretaris.
  3. De heer W. (Wim) Fijnekam, penningmeester.
  4. De heer E. (Bert) den Boer.
  5. De heer T.C. (Teus) van Gelder.
  6. De heer D.A. (Dick) den Hertog.
  7. Mevrouw drs. H.J. (Rianne) van Hilten-Veenema.

Het bestuur vergaderde op 21 januari, 8 april en 30 september. Daarnaast waren veel bestuurlijke contacten met de vrijwilligers, het Waterschap Rivierenland, de SIMAV, de Nederlandse Gemalenstichting en in diverse commissies c.q. werkgroepen, zoals de Gebiedscoöperatie Alblasserpoort en het Gebiedsplatform Alblasserwaard/Vijfheerenlanden.

3          Gemaal Polder Sliedrecht

In april is Jan Zwijnenburg overleden, oud-vrijwilliger van het gemaal. In december 2018 besloot hij met zijn vrijwilligerswerk te stoppen, na zich meer dan 20 jaar ingezet te hebben voor behoud van het gemaal. De RGS is hem veel dank verschuldigd, ook voor zijn werkzaamheden als coördinator.

De Monumentenwacht heeft in april rapport uitgebracht over de onderhoudsstaat van het gebouw. Gebleken is dat het groot onderhoud in 2018 goed is uitgevoerd, doch er dienen nog wel een aantal kleinere werkzaamheden aan het dak ter hand te worden genomen. Dit staat op het programma 2020.

Volgens de werklijsten zijn ruim 400 effectieve vrijwilligersuren besteed aan het onderhoud en het ontvangen van bezoekers (open dagen, groepen, scholen). Het normale motor- en pomponderhoud is uitgevoerd en daarnaast hebben de vrijwilligers de radarschouw schoongemaakt en geverfd, de vitrine onder handen genomen (schoonmaken, houtwerk schuren en lakken), de stoelen en de kast in de lak gezet, het vliegwiel ontroest, de kleppen van de koelwaterpomp gemonteerd, voor de rietsnijmachine een V-riem aangeschaft en gemonteerd, de buitenramen geschuurd en geschilderd, de motor getornd en de blanke onderdelen van de motor en het vliegwiel ontroest en in de olie gezet.

Het aantal geregistreerde bezoekers op de open zaterdagen van het seizoen (mei tot en met oktober), de Gemalendag in mei, de Open Monumentendag in september, het Wellantcollege met een schoolklas en op de klassendag voorafgaand aan de Open Momentendag, bedraagt ca. 200.

4          Gemaal De Biezen

Net als 2018 heeft 2019 in het teken gestaan van grote wisselingen van vrijwilligers. Nadat in 2018 zijn ouders waren gestopt, heeft Jan Rijneveld in april aangegeven zich ook als vrijwilliger terug te trekken. Kort daarna gaf Peter Stappershoef aan te stoppen met het vrijwilligerswerk en er is afscheid genomen van Ruud Bogaard, die het te druk heeft met ander vrijwilligerswerk. Gelukkig staan hier ook nieuwe vrijwilligers tegenover, zoals Christoffel Heikoop, wiens vader tot 2009 ook bij het gemaal betrokken was, zijn maat Arjan de Vries en Dirk Bassa. Bart de Groot heeft een stapje terug gedaan, maar blijft als reserve-vrijwilliger nog wel betrokken.

Er lopen voor het gemaal twee belangrijke zaken, namelijk de scheurvorming in het gebouw en de onderhoudsachterstand van de motor. Uit het historisch onderzoek bleek dat het deel van de scheurvorming niet goed is gefundeerd. Daarom is Henk Lakerveld (Bureau Lakerveld) om advies gevraagd. De vrijwilligers hebben de fundering bloot gegraven, zodat gesondeerd kon worden. Aan de hand van een constructie- en hersteladvies wordt een kostenraming opgesteld. Vanwege deze werkzaamheden zijn twee bomen gerooid en heeft het nodige snoeiwerk plaatsgevonden. Uit onderzoek door de vrijwilligers bleek dat sprake is van achterstallig onderhoud aan de motor.

Omdat in 2019 de motor niet in werking was, is niet deelgenomen aan de Nationale Gemalendag in mei en aan de Open Monumentendag in september. Wel hebben Christoffel Heikoop en Dick den Hertog veertien molenaars van de Zuid Hollandse eilanden mogen ontvangen en rondgeleid.

Er zijn op 28 verschillende dagen ca. 170 vrijwilligersuren besteed aan het buitenonderhoud, de problematiek rond de scheurvorming en aan het achterstallig onderhoud van de motor.

5          Gemaal Over- en Neder-Slingeland

Volgens de werklijsten zijn ca. 125 vrijwilligersuren besteed aan het onderhoud en de draaidagen voor bezoekers, waarbij de volgende werkzaamheden zijn uitgevoerd:

– spanrol van de koelwaterpomp teruggemonteerd (nieuwe kogellagers en de as opgezuiverd);

– luchtdrukmeter en overstortklep van de startluchtfles laten testen (functioneert naar behoren);

– vogelschermen geplaatst op uitlaatbeugels aan uitlaatpijp;

– T-stuk gemonteerd in startluchtleiding naar de startluchtfles (om een drukschakelaar te monteren,

zodat de compressor automatisch in- en uitschakelt);

– koelwaterpomp voorzien van nieuwe vetpakking, in verband met lekkage;

– tussenlager naar tandwielkast gedemonteerd voor inspectie (witmetalenlager is goed, geen slijtage);

– startluchtflesinspectiedeksel gedemonteerd, de fles binnen schoongemaakt en in de lijnolie gezet;    – tevens een diktemeting op de fles uitgevoerd en getest (certificaat van de fles is van Lloyd’s 1938);

– zuigleiding koelwater gedemonteerd, vanwege weglopen koelwater tijdens stilstaan van de motor;

– condensaat brandstofdagtank afgetapt, motor en vliegwiel geconserveerd;

– dakgoten schoongemaakt en loodafdichting aangedrukt en afgekit, in verband met lekkage;

– toegangshek gerepareerd met nieuw hout en geschilderd;

– zolder schoongemaakt, vanwege invasie van muggen;

– machinekamer en buiten gemaal schoongemaakt en onkruid van het pad verwijderd;

– bank schoongemaakt en binnen gezet.

Op de Gemalendag in mei, de Open Monumentendag in september en de overige open zaterdagen waren in totaal 200 bezoekers.

 6          Financiële positie

De Jaarrekening 2018 geeft een financieel positief beeld te zien, vanwege het nog niet kunnen uitvoeren van groot onderhoud aan gemaal De Biezen (scheurvorming in het gebouw). Door jaarlijkse exploitatiebijdragen van de gemeenten Molenlanden, Sliedrecht en Vijfheerenlanden voor de gemalen Over- en Neder-Slingeland, gemaal Polder Sliedrecht en De Biezen, en van het Waterschap Rivierenland voor alle gemalen, is er naast jaarlijkse bijdragen van een aantal gemalenvrienden en het sponsoren van de brandstof voor de gemalen door verschillende bedrijven een vaste basis. Uit het inspectierapporten 2019 van de Monumentenwacht Zuid-Holland voor gemaal Polder Sliedrecht bleek dat nog aanvullende bouwkundige reparaties nodig zijn. Dit wordt in 2020 uitgevoerd. Het groot onderhoud aan gemaal De Biezen is voorlopig uitgesteld, vanwege de scheurvorming en het groot onderhoud aan dit gemaal.

 7          Andere gemalen

De RGS heeft drie gemalen in eigendom, De Biezen te Vianen, Polder Sliedrecht te Bleskensgraaf en Over- en Neder-Slingeland te Giessenburg.

Met het bestuur van de Stichting Gemaal Langerak is een samenwerkingsverband. De voorzitter van deze stichting is bestuurslid van de Regionale Gemalen Stichting.

Vastgesteld door het bestuur in februari 2020

De secretaris van de RGS

J.A. (Hans) Klein